Jeśli chodzi o biusty, nie ma równouprawnienia. Damskie nikt się nie czepia, a wręcz uważane są za ozdobę. Męskie budzą już daleko mniej entuzjastyczne reakcje. Co tu dużo mówić — jeśli facet ma piersi jak kobieta, to coś jest nie w porządku. Nie trzeba mieć dyplomu, żeby dojść do takiego wniosku. A winą za taki stan rzeczy można obarczyć ginekomastię.

Definicja ginekomastii

Ginekomastia to termin pochodzący z greki. „Gyne” oznacza kobietę, a „mastos” — pierś. Na początek trzeba powiedzieć jasno: nie każdy przerośnięty męski biust świadczy od razu o tej dolegliwości. Czasem taki efekt wizualny jest tylko skutkiem gromadzenia się w okolicy sutków tkanki tłuszczowej. Wtedy mówimy o tak zwanej pseudoginekomastii, występującej przeważnie u mężczyzn otyłych.

Właściwa ginekomastia to przerost gruczołu piersiowego u mężczyzn i chłopców. U chłopców występuje najczęściej w okresie pokwitania, a u dorosłych — przekwitania. W obu przypadkach chodzi o zmiany hormonalne, które prowadzą do rozrostu tkanki gruczołowej w obrębie piersi, nie zaś zwykłego odkładania się tłuszczu.

Odróżnienie pseudoginekomastii od prawdziwej ginekomastii wymaga badania palpacyjnego przez lekarza. W pierwszym przypadku wyczuwalny jest miękki, jednolity tłuszcz, w drugim — twardsza, bardziej zdefiniowana tkanka gruczołowa pod otoczką brodawki sutkowej. To rozróżnienie decyduje o dalszym postępowaniu diagnostycznym i terapeutycznym.

Przyczyny ginekomastii

Skąd bierze się ta przypadłość? Przyczyny mogą być różne. Często winny jest zwiększony poziom estrogenu w stosunku do testosteronu. Taki brak równowagi hormonalnej, przyczyniający się do rozrostu gruczołów piersiowych, może pojawić się w okresie dojrzewania — wówczas mamy do czynienia z ginekomastią fizjologiczną, która z reguły sama ustępuje po kilku miesiącach.

Niestety takie zmiany mogą mieć też podłoże patologiczne, a więc wywołane jakimś schorzeniem, które objawia się zwiększeniem poziomu estrogenu. Wśród chorób, które mogą przynieść właśnie takie skutki, znajdują się:

• przerost nadnerczy
• nowotwory nadnerczy, jąder czy ośrodkowego układu nerwowego
• rak i marskość wątroby (również alkoholowa)
• niewydolność nerek
• schorzenia przewodu pokarmowego
• awitaminoza
• wiele chorób endokrynologicznych i genetycznych, wśród których można wymienić hipogonadyzm płciowy i zespół Klinefeltera

Ginekomastia bywa też skutkiem przyjmowania niektórych leków, zwłaszcza tych stosowanych przy chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, nadciśnieniu, niewydolności serca, arytmii czy grzybicy. Chodzi tu zwłaszcza o te medykamenty, które zawierają lub stymulują aktywność estrogenów albo ograniczają działanie testosteronu. Do grupy tej zaliczają się między innymi:

• blokery kanału wapniowego (amlodypina, nifedypina)
• digoksyna
• spironolakton (lek moczopędny)
• leki przeciwgrzybicze (ketokonazol)
• leki przeciwwrzodowe (cymetydyna, ranitydyna)
• niektóre leki psychotropowe

W praktyce klinicznej przewlekłe przyjmowanie preparatów farmakologicznych to jeden z częstszych czynników wywołujących ginekomastię u mężczyzn po czterdziestym roku życia. Zaniedbanie tego aspektu w diagnostyce prowadzi do niepotrzebnych interwencji chirurgicznych, podczas gdy wystarczyłaby zmiana leku na preparat o innym mechanizmie działania.

Sposoby leczenia ginekomastii

Metoda leczenia zależy tutaj od przyczyny — dlatego właśnie tak ważne jest właściwe jej zdiagnozowanie. I to właśnie przyczynę trzeba wyeliminować. Jeśli więc winne są leki, najlepiej byłoby je odstawić. Oczywiście nie zawsze jest to możliwe, ale wiele z nich ma mniej szkodliwe zamienniki, i to na nie powinniśmy się przestawić.

Jeśli to choroba jest powodem, działa się tak, by poprawić funkcjonowanie organizmu. Natomiast w przypadku hipogonadyzmu trzeba przyjmować dodatkowy testosteron i leki, które hamują aktywność estrogenów. Terapia hormonalna obejmuje także selektywne modulatory receptora estrogenowego, takie jak tamoksyfen czy raloksyfen, które blokują działanie estrogenu na poziomie tkanki gruczołowej piersi.

Leczenie farmakologiczne

W ginekomastii fizjologicznej u młodych chłopców zwykle nie stosuje się farmakoterapii — obserwacja i czas to wystarczające narzędzia. Jeśli jednak objawy utrzymują się dłużej niż rok lub powodują duży dyskomfort psychiczny, można rozważyć podawanie tamoksyfenu przez okres kilku miesięcy. Lek ten wykazuje skuteczność u około 80% pacjentów z ginekomastią w fazie proliferacyjnej, czyli wczesnej.

W przypadku hipogonadyzmu stosuje się terapię zastępczą testosteronem, najczęściej w postaci preparatów przezskórnych (żele, plastry) lub domięśniowych. Kuracja ta nie tylko zmniejsza objętość gruczołu piersiowego, ale także poprawia libido, gęstość kości i masę mięśniową — parametry które ulegają pogorszeniu przy niedoborze testosteronu.

Leczenie chirurgiczne

Jednak nie zawsze leczenie przyczynowe przynosi skutek. Nieraz więc konieczny jest zabieg chirurgiczny. Przeprowadza się go w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym z sedacją, a polega on na usunięciu nadmiaru tkanki gruczołowej i tłuszczowej. Czasami pojawia się konieczność wycięcia także nadmiaru skóry — zwłaszcza u mężczyzn po znacznej redukcji masy ciała lub z długotrwałą, zaawansowaną ginekomastią.

Cięcie wykonuje się pod sutkiem (w okolicy dolnej części otoczki) lub w okolicach pachy. Pierwsza technika daje lepszą kontrolę nad wynikiem estetycznym, druga — mniej widoczną bliznę. Wybór zależy od stopnia nasilenia schorzenia oraz preferencji operatora. W wielu przypadkach stosuje się także liposukcję wspomaganą, która pozwala usunąć tkankę tłuszczową z mniejszym urazem tkanek i krótszym czasem rekonwalescencji.

Rekonwalescencja trwa zazwyczaj od dwóch do czterech tygodni. Pacjent przez pierwsze dni nosi specjalną opaskę uciskową, która zapobiega gromadzeniu się płynu i wspiera procesy gojenia. Powrót do pełnej aktywności fizycznej, w tym ćwiczeń siłowych, możliwy jest dopiero po upływie około sześciu tygodni od zabiegu.

Kiedy operacja jest konieczna

Decyzja o interwencji chirurgicznej zapada, gdy:

• ginekomastia trwa dłużej niż rok i nie reaguje na leczenie farmakologiczne
• tkanka gruczołowa uległa włóknieniu (tzw. faza włóknista), co czyni leczenie farmakologiczne nieskutecznym
• objawy psychiczne (depresja, lęk społeczny, obniżona samoocena) znacząco obniżają komfort życia
• obecny jest ból lub asymetria piersi powodująca dyskomfort fizyczny

Warto podkreślić, że sam fakt istnienia ginekomastii nie jest wskazaniem do operacji. Decyzję należy podejmować indywidualnie, uwzględniając wiek pacjenta, czas trwania objawów, stopień nasilenia dolegliwości oraz wpływ na funkcjonowanie psychospołeczne. W wielu przypadkach, zwłaszcza u młodych chłopców, wystarczy po prostu poczekać — a samoakceptacja i wsparcie bliskich okazują się lepszym lekarstwem niż skalpel.